ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهای جدید با استفاده از سنجش کیفیت ذهنی؛ مورد مطالعه: شهر جدید هشتگرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 تربیت مدرس

2 دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

شناساییعواملمؤثردرمیزانرضایتونارضایتیسکونتیساکنان،می­توانددرجهتتحلیلوضعموجود سکونتی،تصمیمات آینده بهمنظورارتقایسطحکیفیمحدوده­هایسکونتیافرادوجلوگیریازتکرارنواقصدرسایرمکان­ها مؤثرواقعگردد. هدفاصلی این پژوهش،شناسایی مؤلفه­های سازنده کیفیت ذهنی زندگی و سنجشکیفیتادراکیمحیطبر مبنایمیزانرضایت­مندیساکنانشهر جدید هشتگرد است. نوع تحقیق کاربردی و روش پژوهش توصیفی تحلیلی است؛ گردآوری داده­ها مبتنی بر پرسش­نامه است. مؤلفه­های سازنده کیفیت زندگی در محدوده مورد مطالعه با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی در 6 عامل انتخاب که در مجموع 83/56 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق یعنی کیفیت زندگی در بعد ذهنی را تبیین می­کند. تجزیه ­و تحلیل و سنجش شاخصه­ها نیز، با بکارگیری روش‌های آماری نظیر توزیع فراوانی، ضریب همبستگی spearman، phi، cramer,sو آزمون T تک نمونه­ای صورت گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده، آزمون T تک‌نمونه‌ای میانگین 87/16، 9/15، 96/6، 47/15، 62/7 و 74/7 به ترتیب برای مؤلفه­های دسترسی به خدمات محله­ای، زیست­محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت نشان می­دهد که اختلاف میانگین­شان با امتیاز حد متوسط به ترتیب 13/4، ½، 04/2، 53/5، 38/1 و 26/1 است که با توجّه به سطح معنی‌داری کمتر از 05/0 می‌توان این اختلاف را معنادار دانسته و چنین نتیجه‌گیری نمود که میزان رضایت شهروندان از کیفیت محیط در حد مطلوبی قرار ندارد. از سوی دیگر نتایج تحقیق نشان داد که مدت زمان سکونت، جنسیت و وضعیت تأهل برخلاف متغیرهای سن و میزان تحصیلات، از عوامل تأثیرگذار بر رضایت­مندی شهروندان بوده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of quality of life in new towns Using subjective quality assessment(Case study: Hashtgerd new town)

نویسندگان [English]

  • A. Ghasemi 1
  • Z. Noori 2
چکیده [English]

Habitableenvironment, The first space that Man to discover and experience the world around them. Satisfaction with the residential environment actually represents the person's perception of the environment and the relationship between them. Identify factors influencing The satisfaction and dissatisfaction housing residents can be used to analyze existing residential, Future decisions in order to improve the quality of urban and rural areas and avoid duplication defects contribute in other places. The main objective of this paper is to assess the perceptual quality of the built environment on residents' satisfaction.With the aim of that, Hashtgerd New Town located near Tehran and Karaj and regarded as one of the most popular city among new towns with a population of around 22819, was explored as the case of this study. This is an applied research and a descriptive-analytical approach was utilized. For data collection, methods of library and field research were adopted. For data analysis, Frequency, Mean, and Standard deviation were estimated and a spearman, phi, cramer,s, One-sample T-test was conducted via SPSS software. Based on our results, the T test out 22.59, 38.56, 51.45 and 37.35 respectively for the size of accommodation facilities, physical and spatial, social, cultural and environmental showed that their mean score of the average, respectively, 4.41, 9.44, 11.55 and 7.65, respectively. It can be concluded that the level of citizen satisfaction with the quality of the environment is not desirable. The results showed that the duration of residence, gender, marital status, age and education variables, in contrast, have been the factors that influence the satisfaction of citizens.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quality of life
  • Quality of subjective
  • Factor Analysis
  • New Town
  • Hashtgerd

ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهای جدید با استفاده از سنجش کیفیت ذهنی؛ مورد مطالعه: شهر جدید هشتگرد

 

اکرم قاسمی: عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران*

زهرا نوری: کارشناسی­ارشد طراحی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

 

چکیده

شناسایی عوامل مؤثر در میزان رضایت و نارضایتی سکونتی ساکنان، می­تواند در جهت تحلیل وضع موجود سکونتی، تصمیمات آینده به منظور ارتقای سطح کیفی محدوده­های سکونتی افراد و جلوگیری از تکرار نواقص در سایر مکان­ها مؤثر واقع گردد. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مؤلفه­های سازنده کیفیت ذهنی زندگی و سنجش کیفیت ادراکی محیط بر مبنای میزان رضایت­مندی ساکنان شهر جدید هشتگرد است. نوع تحقیق کاربردی و روش پژوهش توصیفی تحلیلی است؛ گردآوری داده­ها مبتنی بر پرسش­نامه است. مؤلفه­های سازنده کیفیت زندگی در محدوده مورد مطالعه با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی در 6 عامل انتخاب که در مجموع 83/56 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق یعنی کیفیت زندگی در بعد ذهنی را تبیین می­کند. تجزیه ­و تحلیل و سنجش شاخصه­ها نیز، با بکارگیری روش‌های آماری نظیر توزیع فراوانی، ضریب همبستگی spearman، phi، cramer,s و آزمون T تک نمونه­ای صورت گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده، آزمون T تک‌نمونه‌ای میانگین 87/16، 9/15، 96/6، 47/15، 62/7 و 74/7 به ترتیب برای مؤلفه­های دسترسی به خدمات محله­ای، زیست­محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت نشان می­دهد که اختلاف میانگین­شان با امتیاز حد متوسط به ترتیب 13/4، ½، 04/2، 53/5، 38/1 و 26/1 است که با توجّه به سطح معنی‌داری کمتر از 05/0 می‌توان این اختلاف را معنادار دانسته و چنین نتیجه‌گیری نمود که میزان رضایت شهروندان از کیفیت محیط در حد مطلوبی قرار ندارد. از سوی دیگر نتایج تحقیق نشان داد که مدت زمان سکونت، جنسیت و وضعیت تأهل برخلاف متغیرهای سن و میزان تحصیلات، از عوامل تأثیرگذار بر رضایت­مندی شهروندان بوده­اند.

واژه‌های کلیدی: کیفیت زندگی، کیفیت ذهنی، تحلیل عاملی، شهر جدید هشتگرد

 

 

 

 

 

 

 

 

1- مقدمه

1-1- طرح مسأله

مطالعات کیفیت زندگی (QoL) در محیط­های شهری، به طور قابل توجهی از سوی اندیشمندان علوم شهری مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است (ن.ک: (Bonaiuto et all,2003; Li and Wang,2007; Lee,2008 and Moro et al,2008 کیفیت زندگی مفهومی گسترده است که مفاهیمی چون، زندگیِ خوب، زندگی با ارزش، زندگیِ رضایت بخش و زندگیِ شاد را در برمی­گیرد (McCrea et al, 2006). در واقع مفهوم کیفیت زندگی یک متغیر مرکب است که از چندین متغیر متأثر می­گردد. تغییر درسطح درآمد مردم، شرایط زندگی، وضع سلامت، محیط، فشار روحی روانی، فراغت، شادمانی خانوادگی، روابط اجتماعی و چندین متغیر دیگر نظیر آن به شکل مرکب کیفیت زندگی و تغییرات آن را تعیین می‌کند (Rahman & Mittelhamer & Wandschneder, 2003:1). روش­های گوناگونی برای سنجش کیفیت زندگی در محیط شهری به کار گرفته شده است؛ برای نمونه، مورو و همکاران (Moro et al, 2008) و داس (Das, 2008) روش­های آماری­ای را ارائه داده­اند که از این روش­ها، بتوان کیفیت زندگی را در چارچوب ویژگی­ها یا ابعاد انتخاب شده­ی زندگی مورد سنجش قرار داد.

در چارچوب یک مقایسه میان وضعیت اولیه و واقعی، مردم به آنچه که به عنوان تهدید به کیفیت زندگی خود تلقی می­کنند، واکنش نشان می­دهند. ترس از نتایج سلامت و بی­اعتمادی به مقامات، برجسته­ترین تأثیراتی هستند که به وسیله مردم با تهدیدهای محیط مواجه شده­اند که با کاهش احساس کنترل بر وضعیت­های محیطی نامطلوب همراه است (Moser, 2009, 352).

یک محیط خوب می­تواند در شکوفایی ظرفیت­های درونی فرد موثر باشد. محیط سکونت، نخستین فضایی است که انسان در آن به کشف دنیای پیرامون و کسب تجربه می­پردازد (داداش­پور و روشنی، 1391­،­50). رضایت­مندی از محیط مسکونی در واقع نشان­دهنده نحوه ادراک فرد از محیط و رابطه میان آنهاست. شناسایی عوامل مؤثر در میزان رضایت و نارضایتی سکونتی ساکنان، می­تواند در جهت تحلیل وضع موجود سکونتی، تصمیمات آینده به منظور ارتقای سطح کیفی محدوده­های سکونتی افراد و جلوگیری از تکرار نواقص در سایر مکان­ها مؤثر واقع گردد (خاتون­آبادی و دیگران،1390­،­84). کیفیت درک شده مسکونی نه تنها به کیفیت ساختمان­ها و ویژگی­های فضاهای باز بستگی دارد بلکه شامل جنبه­هایی مانند قیود اجتماعی در محلات، امنیت و زوال محیطی نیز هست. بسیاری از افراد به آنچه که نمی­توانند داشته باشند، تمایل دارند ولی به دلایل اقتصادی و یا سایر دلایل، آنها باید محلی را که تمایل کمتری به آن دارند، برگزینند. وقتی آنچه را که تمایل داریم می­توانیم انتخاب کنیم، رضایت­مان جلب می­شود (گیفورد،1378­،­360-355).

در دهه­های اخیر، رضایت­مندی در تحقیقات مرتبط با سنجش میزان کیفیت محیط در نواحی سکونتی مطرح شده است. از آنجا که کیفیت محیط­های مسکونی شهری به صورت مفهومی سلسله­مراتبی و چندبعدی عنوان شده و کیفیت محیط از طریق چندین ویژگی اساسی توصیف می­شود (Van poll,1997,151) بنابراین رضایت­مندی نیز به صورت مفهومی با ویژگی­های چندگانه مطرح می­گردد. در مطالعه­ای که لنسینگ و مارانز در سال 1969 انجام دادند، رضایت‌مندی یکی از معیارهای اصلی سنجش میزان کیفیت محیطی مطرح گردید و بدین ترتیب کیفیت محیط را چنین تعریف کردند: محیط با کیفیت بالا، احساس رفاه و رضایت­مندی را به واسطه ویژگی­هایی که ممکن است فیزیکی، اجتماعی و یا نمادین باشد، به استفاده­کنندگان منتقل می­کند (Marans and Couper,2000,195-199). بدین ترتیب از دیدگاه پژوهشگران مختلف، رضایت­مندی به عنوان معیاری عام برای سنجش ادراک کیفیت محیط مطرح شده است.

هنگامی که صحبت از یک شهر جدید در برنامه­ریزی و طراحی شهری مطرح می­شود، انتظار دست­یابی به استاندارهای بالاتری در مورد انتخاب سیستم­های حمل و نقل، تأسیسات، تسهیلات و زیرساخت­های شهری نسبت به شهرهای موجود مطرح می­شود. در واقع یکی از مؤلفه­های اصلی جذب جمعیت به سوی شهرهای جدید میزان بالای کیفیت خدمات شهری، رهایی از مشکلات شهری کلان شهرها و ایجاد محیطی سامان­دهی شده بوده که کیفیت زندگی در آن به مراتب بالاتر از شهر مادر است.

پدیده شهرهای جدید در ایران، پس از انقلاب اسلامی عمدتاً به منظور جذب سرریز شهرهای بزرگ و ناشی از افزایش یک­باره جمعیتی در دهه 60 مطرح شد و شکل گرفت. شهرهای جدید ایران، به عنوان یکی از سیاست­ها در جهت حل و کاهش مشکلات عدیده شهرها و ناتوانی مسئولان در حل آنها ارائه شد. شهرهای جدید قرار بود رفاه را در پناه آسایش و امنیت برای شهروندان در پی داشته باشد. این امر برای تحقق آرزوی خانه­دار شدن ساکنان شهرهای بزرگ با روشی که حدود 40 سال پیش از آن در اروپا انجام شده بود، شروع گردید. شهرهای جدید در مفهوم متداول امروز، پاسخی به تمرکز و تراکم بیش از حد جمعیت و فعالیت در شهرهای بزرگ­اند. « بنابراین می­توان گفت که تمرکززدایی و جذب سرریز جمعیتی کلان­شهرها و کاهش بار فعالیتی آنها به منظور بالا بردن کیفیت زندگی و ساماندهی جمعیت و فعالیت در ناحیه شهری، رسالت اصلی این شهرها به شمار می­آید» (قرخلو،1387­،­23). در این پژوهش شهر جدید هشتگرد، بزرگترین شهر جدید در اطراف کلان­شهر تهران که در 60 کیلومتری غرب تهران قرار دارد و از کرج حدود 30 کیلومتر به طرف غرب و 75 کیلومتر با قزوین فاصله دارد مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

بررسی تجربیات در زمینه ارزیابی کیفیت محیط مسکونی نشان می­دهد که پژوهش­های مختلفی در این زمینه صورت گرفته است. مطالعات گسترده ون پل و ون کمپ در هلند یکی از این مطالعات است که با روش­های مختلف آماری، بخش­های مختلف کشور را در مقیاس­های متفاوت از سطح بلوک­های مسکونی، محله، شهرک و شهر مورد مطالعه قرار داده­اند. یافته­های این پژوهشگران نشان می­دهد که رضایت­مندی از محیط مسکونی می­تواند متأثر از عوامل زیادی باشد. این عوامل شامل متغیرهای فردی، وضعیت اجتماعی محله و... است که همگی بر متغیرهای فردی و ادراک افراد تاکید می­کنند. ون پل در بررسی­های مختلف در نهایت مدلی سلسله­مراتبی از ارزیابی محیط را پیشنهاد می­کند (Van Poll,1997;Van Kamp et al,2003). و همچنین مطالعاتی نیز در کشورهای در حال توسعه صورت گرفته است. مهیت و دیگران پژوهشی را در رابطه با مساکن اجتماعی ساخته شده در کوالالامپور مالزی انجام داده­اند. آنها از روش سنجش چند سطحی معیارهای رضایت­مندی سکونتی با رگرسیون خطی چندگانه استفاده کرده­اند. در نهایت این پژوهشگران نتیجه می­گیرند که رضایت­مندی مسکونی با استفاده از برخی اقدامات مانند مدیریت کنترل امنیت، جاده­های پیرامون، نظافت زباله­های مسکن و ایجاد شبکه فاضلاب به وسیله قدرت محلی می­تواند موجب افزایش رضایت ساکنان گردد (Mohit et al,2009). مطالعات دیگری نیز در ارتباط با ارزیابی کیفیت زندگی صورت گرفته است؛ (Zainal et al,2012)، (Discoli et al,2014)، (Marans,2011)، (Hamam,2013) نمونه­هایی از این مطالعات است.

از آنجایی که ارزیابی محیط­هایی که به سرعت بر اساس تقاضای روزافزون به فضای سکونت، در نتیجه رشد بی­سابقه جمعیت و شهرنشینی ایجاد شده­اند، می­تواند نشان دهد که تا چه حدی این محیط­ها می­توانند به عنوان یک فضای مطلوب شناخته شوند همچنین مشخص کند که مسائل و کاستی­های آنان در چه ابعادی هستند؛ هدف اصلی این مقاله، ارزیابی کیفیت ادراکی محیط بر مبنای میزان رضایت­مندی ساکنان از محیط ساخته شده شهر جدید هشتگرد است.

2- مفاهیم و دیدگاه­ها

- مفهومکیفیتمحیطوکیفیتمحیطسکونت

بحث کیفیت محیط، ریشه در مباحث کیفیت زندگی دارد. کیفیت زندگی به مثابه مفهومی چندبعدی و با اهمیت در زندگی جوامع امروزی، در بسیاری از رشته­های علمی از جمله برنامه­ریزی و طراحی شهری نفوذ یافته است )قالیباف و دیگران،1390­،­35). کیفیت زندگی شهری دربرگیرنده ابعادی روانی است که شاخص­هایی همچون رضایت، تعلق و امنیت را در برمی­گیرد که در برخی موارد، رضایت اجتماعی نیز نامیده می­شود. همچنین دربرگیرنده ابعادی محیطی است که شامل سنجه­هایی همچون مسکن، دسترسی به خدمات و امنیت محیطی است. جنبه­های دیگر، دربرگیرنده توجه به فرصت­های اجتماعی، امید به اشتغال، ثروت و اوقات فراغت است (سیف‌الدینی،1391­،­375). کیفیت محیطی، مجموعه خصوصیات و ویژگی­های محیط است که بر انسان و سایر ارگانیسم­ها تأثیر می­گذارند. کیفیت محیطی، سنجش وضعیت محیط در ارتباط با نیازمندی­های یک یا چند جنبه و یا برای نیاز یا خواسته هر انسان است (Johnson et al,1997,581-589) در بررسی­هایی که به وسیله ون کمپ در سال 2003 صورت گرفته، تعاریف مختلفی در رابطه با کیفیت محیط ارائه شده‌اند که ابعاد مختلف این بحث را در برمی­گیرند؛ به عنوان مثال کیفیت محیط شامل محیط با کیفیت، احساس رفاه و رضایت­مندی ساکنان را به واسطه مشخصه­های فیزیکی، اجتماعی و یا سَمبُلیک فراهم می­کند. کیفیت محیطی یک موضوع پیچیده شامل ادراک، نگرش­ها و ارزش­های ذهنی متفاوت میان گروه­ها و افراد است (Van Kamp,2003,7). در مقاله حاضر مفهوم مورد انتظار از کیفیت محیط سکونت با توجه به این پیچیدگی­ها انتخاب شده است.

 

 

- تئوری­هایکیفیتزندگی

در روند توسعه و تکمیل مفاهیم کیفیت محیط در نواحی سکونتی، رویکردهای مختلفی ارائه شده است. ازجمله می­توان به رویکرد سیاستگذاران، دیدگاه روان­شناختی ادارکی و رویکرد نیمه­تجربی و رویکرد پژوهش تجربی ساکنان اشاره کرد (ولدبیگی، 1388).

دیدگاه سیاست­گذاران: دیدگاه سیاست­گذاران بر درک و تعریف کیفیت محیط شهری، برپایه­ی دو رویکرد متفاوت کارشناس­محور و مخاطب­محور قرار دارد.

دیدگاه روان­شناختی ادراکی: در این دیدگاه، ارتباط بین شخص محیط از سوی هر دو دسته، از ویژگی­های شخص و محیط متأثّر می­شود (Van poll,1997,15).

رویکردهای نیمه­تجربی: این رویکرد بر ادراکات ساکنان از کیفیت سکونتی و فرآیندهای تجربی برای جمع­آوری موارد یا دسته­بندی آنها به سمت ابعاد کلّی­تر و معیارها، متمرکز می­شود، اما هر دو کار را با هم انجام نمی­دهد. بنابراین می­توان آنها را به­عنوان مدلی نیمه­تجربی دانست (Crap and zawadski,1976,:244).

روش پژوهش تجربی ساکنان: در این مطالعات از مخاطبان خواسته می­شود که شرایط سکونتی کنونی خود را روی یک مجموعه از ویژگی­ها به وسیله­ی پرسش­نامه یا مصاحبه­ی رودررو ارزیابی کنند (Van poll,1997,18).

در یک جمع­بندی نهایی می­توان گفت کیفیت زندگی، در واقع ادراکی ذهنی از زندگی از دیدگاه شهروندان و ترکیب کنش بین خصوصیت­های محیط و خصوصیت­های افراد است. بنابراین مطالعه و بررسی سطوح کیفیت زندگی در یک شهر یا در سطح مناطق و محلّه­های شهری، مستلزم سنجش ویژگی­های محیط و افراد ساکن در آن محیط است و در این راستا باید به بررسی پاسخ­های افراد در ارتباط با سطح رضایت­مندی آنها پرداخت.

با توجه به مجموعه­ی چهار تئوری ارائه شده در این نوشتار و بر مبنای جمع­بندی ارائه شده، در این مقاله بررسی و مطالعه­ی کیفیت زندگی در سطح شهر جدید هشتگرد، بر مبنای تئوری روش دیدگاه روش پژوهش تجربی ساکنان انجام شده است که در آن، در پاسخ­های ذهنی شهروندان به ابعاد عینی محیط زندگیشان در قالب پرسش­نامه، مورد بررسی قرار گرفته است.

- روش پژوهش

با توجه به ماهیت موضوع و مؤلفه­های مورد بررسی، در پژوهش حاضر از روش تحقیق توصیفی - تحلیلی استفاده شده است و هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مؤلفه­های سازنده کیفیت ذهنی زندگی و سنجش کیفیت ادراکی محیط بر مبنای میزان رضایت­مندی ساکنان شهر جدید هشتگرد از محیط ساخته شده است. در این تحقیق 27 معیار مختلف بررسی شد که این معیار­ها در شش مؤلفه دسترسی به خدمات محله­ای، زیست­محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت با کمک تحلیل عاملی اکتشافی دسته­بندی شدند که در مجموع 83/56 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق یعنی کیفیت زندگی در بعد ذهنی را تبیین می­کند. با مطالعه مبانی نظری وپیشینه تحقیق در زمینه کیفیت محیط سکونتی، شاخص­هایی انتخاب شد و به صورت گویه­هایی در قالب پرسش­نامه تنظیم گردید و با استفاده از روش پیمایشی، از ساکنان شهر پرسش شد. نمونه‌ی آماری شامل 379 نفر از ساکنین شهر جدید هشتگرد بوده که به کمک فرمول کوکران تعیین گردید. برای تعیین اعتماد یا پایائی، با انجام Pre-test و تکمیل آن در نمونه‌ای مقدماتی به حجم 35 نفر، با انجام آلفای کرونباخ به اصلاح نهایی گویه‌ها اقدام گردید. 887/0، آلفای به دست آمده است، که نشان از همبستگی درونی گویه‌هاست. ویژگی­های سن، جنس، وضعیت تأهل، میزان تحصیلات و مدت زمان سکونت در محله به عنوان ویژگی­های فردی و مستقل در این راستا شناسایی شده­اند تا تأثیرشان بر رضایت­مندی از کیفیت محیط زندگی و هر یک از عوامل مطرح در این پژوهش به عنوان متغیرهای وابسته مورد تحلیل قرار گیرد. اطلاعات جمع­آوری شده، بعد از کدگذاری با استفاده از نرم­افزار Spss پردازش شدند. در نهایت، روش ارزیابی ذهنی با بکارگیری روش‌های آماری نظیر توزیع فراوانی، میانگین، آزمون T تک‌نمونه‌ای، ضریب همبستگی اسپیرمن، فی و کرامر صورت گرفته است تا در نهایت، میزان سطح کیفیت کل ذهنی محیط به دست آید.

- معرفی متغیرها و شاخص­ها

برایساماندهیفضایشهروبهبودکیفیتزندگیشهریدرابعادمختلفمحیطشهر،مطالعاتمتعددیانجامگرفته استکهاز آنجمله،می­توانبهمطالعاتحمل ونقلوکیفیتزندگی (E.L.Spinney et al,2009)،کاربریزمینوکیفیت زندگی (Preuss and Vemuri,2004)، وانواعمختلفیازمطالعاتدیگررانامبردکهدرحوزه­یکیفیت زندگیوساماندهیمحیطشهریانجامشده است. درچارچوبابعادذهنی،می­توانبهمطالعاتفو (Foo,2000)کهازطیفلیکرتپنج­تایی،ازبسیارراضیتابسیارناراضی طبقه­بندیشدهومطالعه­یبررتونوهمکاران (Brereton et al, 2008)یادکردکهازمقیاسهفت­تاییلیکرتاستفادهکرده­اند. همچنینلی (Lee,2008) نیز معتقد است کهبرایسنجشکیفیتزندگی،می­بایستبهطورمستقیمازاینروشاستفادهکردکه مردمدرآن،دررابطهبا کیفیت زندگی خود نظر بدهند. آنچنانکهچانگ (Chung,2003) نیز بر این باور است که ابعاد ذهنی کیفیت زندگی به مراتب از ابعاد عینی، در راستای برنامه­ریزی و سیاستگذاری مناسب­تر است؛ چراکهبازخوردهایقابلپذیرشیرا فراهم می کند. در برخی مطالعات، مانند مطالعات داس (Das,2008) و مک­کریا و همکاران (McCrea et al,2006) گفته می‌شود که رابطه­ی ضعیفی میان ابعاد عینی و ذهنی کیفیت زندگی وجود دارد. نمونه­ای از این اختلاف­ها را می­توان در مطالعات بررتون و همکاران (Brereton et al,2008) مشاهده کرد که در آن نشان می­دهند، میان ویژگی­های فضایی کالبدی، به عنوان یک ویژگی از ابعاد عینی در کشور ایرلند با ویژگی­های ذهنی، همبستگی بالایی وجود دارد. در حالی که مک­کریا و همکاران (McCrea et al,2006)، نشان داده­اند که همبستگی ضعیفی میان دو نوع ویژگی­های مطرح شده وجود دارد. در هر حال با استناد به برخی مطالعاتی که در بالا اشاره گردید در این پژوهش به ارزیابی کیفیت ذهنی شهر جدید هشتگرد پرداخته می­شود.

به منظور تعیین مناسب بودن داده­های جمع­آوری شده «مؤلفه­های اصلی و سازنده کیفیت ذهنی محیط مسکونی در محدوده­ی مورد مطالعه» برای انجام تحلیل عاملی، از ضریب K.M.O  (Kaiser- Meyer- Olkin) و آزمون بارتلت استفاده شد. در این پژوهش مقدار MSA (Measure of Sampling Adequacy) (که در کامپیوتر با KMO بیان می‌گردد) برابر با 768/0 به دست آمد که نشان دهنده کفایت نسبتاً بالای داده­ها برای آزمون مدل تجربی پژوهش است. مقدار آماره بارتلت نیز برابر با 709/4 به­دست آمد که در سطح 1% معنی­دار است.

جدول1: مقدار K.M.O و آزمون بارتلت داده­های جمع­آوری شده

KMO

آزمون بارتلت

سطح معنی­داری

768/0

709/4

000/0

 

جهت شناخت مؤلفه­های کیفیت ذهنی محیط مسکونی با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی 27 گویه تحقیق در 6 عامل با مقدار ویژه بالاتر از یک تقلیل پیدا کردند. برای تعیین تعداد عوامل براساس ملاک کیسر (Kaiser Criteria) عمل شد. در جدول شماره 2 تعداد مؤلفه­های استخراج شده همراه با مقدار ویژه هر یک از آن­ها، درصد واریانس هریک از مؤلفه­ها و درصد تجمعی واریانس عوامل آمده است. مقدار ویژه بیانگر سهم هر مؤلفه­ از کل واریانس متغیرها است و هر چه مقدار آن بزرگ­تر باشد، نشان­دهنده اهمیت و تأثیر بیشتر آن مؤلفه است. مؤلفه اول بیشترین سهم (48/17%) و مؤلفه هشتم کمترین سهم (76/6%) را در تبیین واریانس کل متغیرها دارند و در مجموع شش مؤلفه مذکور توانسته­اند 83/56 درصد از کل واریانس مؤلفه­های کیفیت ذهنی محیط مسکونی را تبیین نمایند.


جدول2: مؤلفه­های استخراج شده همراه با مقدار ویژه، درصد واریانس و درصد تجمعی واریانس آن­ها

ردیف

مؤلفه­ها

مقدار ویژه

درصد واریانس مقدار ویژه

فراوانی تجمعی درصد واریانس

1

اول

07/5

48/17

48/17

2

دوم

70/2

31/9

80/26

3

سوم

46/2

50/8

30/35

4

چهارم

23/2

71/7

01/43

5

پنجم

04/2

05/7

07/50

6

ششم

96/1

76/6

83/56

 

 

برای چرخش عامل­ها نیز از روش واریماکس استفاده شده است. بعد از مرحله چرخش، متغیرهایی که مربوط به هر مؤلفه هستند، به صورت ستونی مشخص می­گردند. نتایج چرخش عامل­ها در جدول شماره 3 آورده شده است.

 

جدول3: متغیرهای مربوط به هر یک از مؤلفه­ها، میزان ضرایب به دست آمده از ماتریس دوران یافته

بار عاملی

متغیرهای مربوطه

مؤلفه­ها

کیفیت ذهنی محیط مسکونی

816/0

دسترسی به فضاهای سبز

دسترسی به خدمات محله­ای

742/0

دسترسی به کتابخانه‌ و سالن‌های مطالعه

714/0

دسترسی به مرکز تجاری شهر

644/0

دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی

606/0

دسترسی به فضای ورزشی

554/0

دسترسی به فضای مذهبی

552/0

دسترسی به فضای آموزشی

758/0

دسترسی آسان به پارک و فضای سبز در محل

زیست­محیطی

714/0

کافی بودن تعداد پارک و فضای سبز در محل

657/0

تجهیزات مناسب پارک‌های محل

539/0

آلودگی هوا

383/0

سیستم دفع فاضلاب و جمع‌آوری زباله

259/0

حفاظت منابع آب زیرزمینی و روی زمینی نسبت به آلودگی‌های محیطی

756/0

همکاری در جهت رفع مشکلات محله

احساس تعلّق مکانی

706/0

مراودات اجتماعی با همسایگان و اهل محل

657/0

عدم ترک محلّه

722/0

بهره­مندی از آفتاب (نور و روشنایی)

تسهیلات مسکن

682/0

بهره­مندی از باد (تهویه طبیعی)

594/0

دارا بودن حیاط در خانه

533/0

دارا بودن باغچه در خانه

462/0

منظر

747/0

وجود نشانه‌های شاخص

خوانایی

670/0

پیدا کردن نشانه

663/0

شناختن مرز محلّه توسط ساکنین

798/0

اعتماد به اهالی محل

امنیت و ایمنی

731/0

نبود هرج و مرج در محل

606/0

امنیت در ساعات پایانی شب

 

 

- محدوده مورد مطالعه

شهر جدید هشتگرد با 22819 هزار نفر جمعیت در سال1390 (سالنامه آماری،1390) در دامنه جنوبی کوه­های البرز و حاشیه شمالی کویر مرکزی ایران واقع شده و از لحاظ آب و هوایی، بین اقلیم کوهستانی و آب و هوای نیم خشک و خشک داخل قرار گرفته است و از نظر جغرافیایی در غرب استان تهران قرار دارد. این شهر در زمینی به مساحت 3000 هکتار در سال 1371 احداث شد که بعدها اراضی جدیدی به آن اضافه کردند. هدف اصلی از احداث آن، جذب بخشی از سرریز جمعیتی تهران و پاسخ­گویی به نیاز مسکن گروه­های کم درآمد و میان درآمد منطقه و خودبسندگی اقتصادی اعلام شده است (ابریشم‌کار،1388­،­45). شهر جدید هشتگرد به دلیل موقعیت و شرایط خاص خود در مقایسه با دیگر شهرهای جدید در حال احداث، خصوصاً شهرهای جدید اطراف تهران، از موقعیت نسبتاً مطلوبی در جذب و اسکان جمعیت برخوردار است. اما این شهر به لحاظ کیفیت­های فضایی و شرایط زندگی با وضعیت مطلوب فاصله زیادی دارد. همچنین با توجه به اینکه هشتگرد نیز مانند اکثر شهرهای جدید دیگر در مراحل اولیه ساخت و اسکان قرار دارد، دارای پتانسیل­هایی برای تأمین نیازهای مادی و معنوی ساکنان است که در کمتر شهر جدیدی در ایران مشاهده می­شود (زبردست و عامریان،1389­،­13).


 

تصویر1: موقعیت شهر جدید هشتگرد، منبع تصویر اولیه: مهندسین مشاور شارمند، 1389

 

 

3- تحلیل یافته­ها

- تحلیل و بررسی میزان رضایت­مندی ساکنان شهر جدید هشتگرد از شاخص­های کیفیت محیط

برای محاسبۀ وضعیت کیفیت زندگی در شهر جدید هشتگرد، میانگین کلّ گویه‌ها محاسبه و سپس با Recod گرفتن و در نظر گرفتن عدد 3 به عنوان حدّ متوسط، در سه سطح پایین‌تر از حدّ متوسط، متوسط و بالاتر از حدّ متوسط دسته‌بندی شد؛ نتایج نشان داد 2/89 درصد از نظرات ساکنین شهر پایین‌تر از حدّ متوسط قرار دارد (جدول2).

جدول4: ارزیابی کیفیت زندگی از دیدگاه پاسخگویان در شهر جدید هشتگرد

دسته‌بندی سطوح

کیفیت زندگی

پایین‌تر از حد متوسط

2/89

متوسط

4/0

بالاتر از حد متوسط

4/10

 

از سوی دیگر برای سنجش میزان رضایت ساکنین شهر جدید هشتگرد از شاخص­های کیفیت زندگی، از آزمون T تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. با توجه به اینکه در پرسش­نامه از طیف لیکرت که طیفی 5 ارزشی است استفاده شده بود؛ در تحلیل آماری نیز 5 ارزش داده شد (رضایت­مندی کامل تا عدم رضایت‌مندی). برای انجام آزمون T تک‌نمونه‌ای عدد 3 که حدّ متوسط است، در تعداد گویه‌های هر بعد، ضرب شد. عدد حاصله، امتیاز حدّ متوسط است که برای مقایسه وضعیت کیفیت زندگی مورد نظر قرار گرفت. آزمون T تک‌نمونه‌ای میانگین 87/16، 9/15، 96/6، 47/15، 62/7 و 74/7 به ترتیب برای مؤلفه­های دسترسی به خدمات محله­ای، زیست­محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت نشان می‌دهد که اختلاف میانگین­شان با امتیاز حد متوسط به ترتیب 13/4، ½، 04/2، 53/5، 38/1 و 26/1 است. با توجّه به اینکه سطح معناداری کمتر از آلفای 05/0 است، می‌توان تفاوت بین میانگین به دست آمده در ابعاد مورد بررسی را با امتیاز حدّ متوسط­شان معنادار دانست. همان­طور که مشاهده می­شود، میانگین وضع موجود در تمامی مؤلفه­های مورد بررسی در این شهر نسبت به امتیاز حدّ متوسط­شان در سطح پایین­تری قرار گرفته است؛ از این رو به طراحان و برنامه­ریزان شهری شهر جدید هشتگرد، توصیه می­گردد با توجه به وضع موجود به به دست آمده، برای بهبود کیفیت زندگی، مؤلفه­های ذکر شده را به ترتیب اولویت­شان مورد توجه قرار دهند.


جدول5: وضعیّت مؤلفه­های شش­گانه کیفیت ذهنی زندگی در شهر جدید هشتگرد از دیدگاه شهروندان

سطح معنی‌داری

اختلاف میانگین

میانگین وضع موجود

امتیاز حد متوسط

مؤلفه­ها

شاخص

000/0

13/4

87/16

21

دسترسی به خدمات محله­ای

کیفیت ذهنی محیط مسکونی شهر جدید هشتگرد

000/0

1/2

9/15

18

زیست­محیطی

000/0

04/2

96/6

9

حس تعلّق

000/0

53/5

47/15

21

تسهیلات مسکن

000/0

38/1

62/7

9

خوانایی

000/0

26/1

74/7

9

امنیت و ایمنی

 


- رابطه­ی بین متغیرها با رضایت­مندی از کیفیت محیط زندگی: بدین منظور برای متغیرهای سن، میزان تحصیلات و مدت زمان سکونت در محل که دارای مقیاس رتبه­ای هستند، از روش همبستگی spearman و برای متغیرهای جنس و وضعیت تأهل که دارای مقیاس اسمی بوده­اند از آزمون ضریب همبستگی phi و cramer استفاده شده است. در جدول4 رابطه­ی بین ویژگی­های فردی با رضایت­مندی از کیفیت محیط زندگی آورده شده است. همان­طور که ملاحظه می‌شود در بین تمام پاسخ­گویان بین مدت زمان سکونت، جنس و وضعیت تأهل با میزان رضایت‌مندی از کیفیت محیط رابطه معنی­داری وجود دارد. و بین دو متغیر دیگر رابطه معناداری وجود ندارد.


جدول6: همبستگی بین ویژگی­های فردی با رضایت­مندی از کیفیت محیط زندگی

متغیر Y

کیفیت محیط زندگی

متغیر X

همبستگی

sig

p-value

سن

ندارد

780/0

014/0

میزان تحصیلات

ندارد

760/0

016/0

مدت زمان سکونت

دارد

000/0

**314/0

جنس

دارد

000/0

616/0

وضعیت تأهل

دارد

000/0

647/0

** 01/0 <p     

 

4- نتیجه­گیری

به دلیل فقدان تعریفی دقیق از کیفیت زندگی و عناصر تشکیل­دهنده آن در ایران، محققان قادر به پیروی از استاندارد خاصی برای تعیین کیفیت زندگی نبودند. بنابراین به هیچ وجه نمی­توان ادعا کرد آن­چه که در این تحقیق به عنوان کیفیت زندگی شهروندان شهر جدید هشتگرد معرفی شده است واقعاً نشان دهنده کیفیت زندگی آن­هاست. چه بسا عوامل و عناصری که از چشم محققان دور مانده و تأثیر واقعاً عمیقی بر کیفیت زندگی افراد مورد مطالعه دارند. از سوی دیگر، همان­گونه که در مباحث نظری بیان شد، کیفیت زندگی را می­توان از طریق دو دسته شاخص مورد سنجش قرار داد. اولین دسته شاخص­های ذهنی هستند، یعنی شاخص­هایی که از نظر محقق یا دسته­ای از محققان بر کیفیت زندگی تأثیر می­گذارند (شیوه­ای که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفت) و دسته دیگر شاخص­های عینی هستند؛ محققان حوزه کیفیت زندگی تلاش کرده­اند با ترکیب عوامل عینی و ذهنی مجموعه­ای از عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی را معرفی نمایند. امّا این شیوه به لحاظ علمی خیلی معتبر و دقیق نیست؛ زیرا ضرایب همبستگی بین این دو دسته شاخص­ها همواره در سطح پایین و ضعیف قرار دارند. در این پژوهش نیز به دلیل عدم دسترسی به آمار و ارقام دقیق و معتبر و هماهنگ در خصوص شاخص­های عینی، ناگزیر به بررسی صرف شاخص­های ذهنی پرداخته شد. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مؤلفه­های سازنده کیفیت ذهنی زندگی و سنجش کیفیت ادراکی محیط بر مبنای میزان رضایت­مندی ساکنان شهر جدید هشتگرد از محیط ساخته شده است. به همین منظور، در این پژوهش 27 معیار مختلف بررسی شد که این معیار­ها در شش مؤلفه دسترسی به خدمات محله­ای، زیست­محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت با کمک تحلیل عاملی اکتشافی دسته­بندی شدند که در مجموع 83/56 درصد از واریانس متغیر وابسته تحقیق یعنی کیفیت زندگی در بعد ذهنی را تبیین می‌کند. تجزیه ­و تحلیل و سنجش شاخصه­ها نیز، با بکارگیری روش‌های آماری نظیر توزیع فراوانی، ضریب همبستگی spearman، phi، cramer,s و آزمون T تک نمونه­ای صورت گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده، آزمون T تک‌نمونه‌ای میانگین 87/16، 9/15، 96/6، 47/15، 62/7 و 74/7 به ترتیب برای مؤلفه­های دسترسی به خدمات محله­ای، زیست‌محیطی، حس تعلق، تسهیلات مسکن، خوانایی و امنیت نشان می­دهد که اختلاف میانگین­شان با امتیاز حد متوسط به ترتیب 13/4، ½، 04/2، 53/5، 38/1 و 26/1 است که با توجّه به سطح معنی‌داری کمتر از 05/0 می‌توان این اختلاف را معنادار دانسته و چنین نتیجه‌گیری نمود که میزان رضایت شهروندان از کیفیت محیط در حد مطلوبی قرار ندارد. از سوی دیگر نتایج تحقیق نشان داد که مدت زمان سکونت، جنسیت و وضعیت تأهل برخلاف متغیرهای سن و میزان تحصیلات، از عوامل تأثیرگذار بر رضایت­مندی شهروندان بوده­اند.

با توجه به این­که هدف نهایی برنامه­ها و طرح­های توسعه شهری و سایر اقدامات نهادهای عمومی و دولتی، بهبود رضایت­مندی ساکنان و افزایش زیست‌پذیری شهری است، توجّه به این اولویت­ها، پیش­بینی راهکارهایی برای تقویت آن­ها و ارزیابی مداوم آن­ها، باعث خواهد شد تا احساس کیفیت زندگی از محیط تا حد قابل قبولی بهبود یابد؛

برخی پیشنهادات جهت افزایش کیفیت زندگی در شهر جدید هشتگرد در زیر ارائه می­گردد:

  • پیش­بینی نیازهای خدماتی روزمره خانواده­ها در هر مرکز محلّه.

  • مراکز عمومی مانند بازارها و مراکز تجاری، ورزشی، بهداشتی، صنعتی و اداری تقریباً هم­عرض با هم در محلّه و شهر تداوم یابند؛

  • ارتقاء کمّی فضاهای مختلف عمومی (مساجد، کتابخانه­، سالن­های مطالعه، پارک­ها، بوستان­های محلّی و فرهنگسرا و...) و مکان­یابی بهینۀ آن­ها در سطح شهر.

  • تجهیز فضاهای سبز و عمومی شهر به انواع تجهیزات تفریحی، ورزشی و بهداشتی.

  • فضاهای عمومی رها شده و بدون نظارت جمعی که می­تواند محلّ بروز بزهکاری­های اجتماعی باشد، به حداقل ممکن برسد و فضاهای خصوصی کاملاً حفاظت شده و فضاهای عمومی نیز یا کاملاً حفاظت شوند و یا در ترکیب با فضاهای تجاری و یا ورودی فضاهای عملکردی کاملاً در معرض رفت­وآمد شهری قرار گیرند.

  • ایجاد زمینه­های حضور مردم در فضاهای عمومی در ساعات مختلف شبانه­روز.

  • واگذاری مسئولیّت­های مختلف از جمله ارائۀ برنامه، مدیریّت و اجرای آن به ساکنان شهر جدید.

  • با مکان­یابی بهترین نقاط برای قرار دادن ساختمان­ها و عناصر شاخص در مقیاس­های مختلف مانند شهر، ناحیه و محلّه و... می­توان به سازمان­دهی نقشه­های ذهنی ساکنین کمک نمود و خواندن شهر را بر آنان آسان نمود. همچنین با مدّنظر قرار دادن میزان تمایز و تباین هر نشانه بر اساس ویژگی­های محیط پیرامونی خود، از بروز نشانه­های متضاد از اطراف جلوگیری کرد تا موجب اغتشاشات بصری و ذهنی و همچنین کاهش حسّی تعلّق ساکنان به آن نشانه نگردد.

 

منابع

خاتون­آبادی، احمد، زیبا صابری و محمدصادق ابراهیمی، 1390، میزان رضایت ساکنان از کیفیت محیط سکونتی، مطالعه موردی روستاشهر عاشق­آباد، فصلنامه روستا و توسعه، شماره1، صص83-99.

داداش­پور،‌هاشم و صالح روشنی، 1391، شناسایی عوامل موثر بر کیفیت محیط مسکونی در محله­های قدیمی: مطالعه موردی محله سنگلج تهران، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره10، صص50-61.

زبردست، اسفندیار و مهسا بنی­عامریان، 1389، بررسی ارتباط میان شاخص­های عینی و ذهنی بعد خدمات عمومی کیفیت زندگی شهری در شهر جدید هشتگرد، نامه معماری و شهرسازی، شماره3، صص 22-5.

سیف­الدینی، فرانک، 1381، فرهنگ واژگان برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، انتشارات دانشگاه شیراز، شیراز.

قالیباف، محمدباقر، مجتبی روستایی، مهدی رمضان­زاده لسبویی، محمدرضا طاهری، 1390، ارزیابی کیفیت زندگی شهری، مطالعه موردی محله یافت آباد، فصلنامه جغرافیا، شماره31، صص53-33.

کوین لینچ، 1981، تئوری شکل خوب شهر، ترجمه سید حسین بحرینی، 1381، مؤسسه انتشارات و چاپ وزیری (شومیز)، تهران.

گیفورد، رابرت، 1378، روانشناسی محیط­های مسکونی، ترجمه وحید قبادیان، فصلنامه معماری و فرهنگ، شماره دوم و سوم، صص71-98.

Bentley, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S., & Graham, S., 1985, Responsive Environments: a Manual for Designers, London, the Architectural Press, Persian Translation by: Behzadfar Mostafa, Second Edition, University of Science and Technology, Tehran.

Bonaiuto, M., Fornara, F., Bonnes, M., 2003, Indexes of Perceived Residential Environment Quality and Neighbourhood Attachment in Urban Environments, a Confirmation Study on the City of Rome, Landscape and Urban Planning, Vol. 65, PP.41-52.

Brereton, F., Clinch, J.P. and Ferreira, S., 2008, Happiness, Geography and Environment, Ecological Economics, Vol. 65, No. 2, PP. 386-396.

Crap, F. Zawadski, R., 1976, Dimensions of urban environmental, quality environmental behavior, 2 (8), pp239-264.

Das, D., 2008, Urban Quality of Life: A Case Study of Guwahati, Social Indicators Research, Vol. 88, PP. 297 310.

Jacobs, A., Appleyard, D., (1987); Toward an urban Design Manifesto, Institute of Urban & Regional Development, University of California.

Lansing, J. B., and R. W. Marans (1969). Evaluation of Neighborhood, Journal of the American Institute of Planners, 35, 195-199.

Lee, Y.J., 2008, Subjective Quality of Life Measurement in Taipei, Building and Environment, Vol. 43, PP. 1205-1215.

Li, G. and Wang, Q., 2007, Measuring the Quality of Life in City of Indianapolis by Integration of Remote Sensing and Census Data, International Journal of Remote Sensing, Vol. 28, No. 2, PP. 249-267.

Lynch, K. (1981). The Image of the City. Translted by M. Mozayyani, Tehran: Iranian national University [in Persian]

Marans RW. Understanding environmental through quality of life studies: the 2001 DAS and its use of subjective and objective indicators. Landscape and Urban Planning 2003; 65: 73-83.

Marans, R.W. Couper, M. (2000). Measuring the quality of community life: a program for longitudinal and comparative international research. In: Proceedings of the Second International Conference on Quality of Life in Cities, Vol. 2. Singapore.

McCrea, R., Shyy, T.K. and Stimson, R., 2006, what is the Strength of the Link between Objective and Subjective Indicators of Urban Quality of Life? Applied Research in Quality of Life, Vol. 1, No. 1, PP. 79-96.

Mitchell G, Namdeo A, Kay D. A new disease-burden method for estimating the impact of outdoor air quality on human health. Science of the Total Environment 2001; 246:153–64.

Mohit M.A. Ibrahim. M. Rashid. Y. R. (2009). Assessment of residential satisfaction in newly designed public low cost housing in Kuala Lumpur, Malaysia. Habitat International, 34, PP.18-27.

Moro, M., Brereton, F., Ferreira, S., Clinch, J.P., 2008, Ranking Quality of Life Using Subjective Well-being data, Ecological Economics, Vol. 65, No. 3, PP.448-460.

Moser, Gabriel (2009). Quality of life and sustainability: Toward person–environment congruity. Journal of Environmental Psychology, 29, PP.351–357.

Pacione M. Introduction on urban environmental quality and human wellbeing. Landscape and Urban Planning 2003;65:1–3.

Rahman & Mittelhamer & Wandschaneder (2003). Measuring the Quality of Life Across countries: A sensitivity Analysis of well-being indices , wider internasional conference on inequality, poverty and Human well-being, May 30-31, 2003, Helsinki, Finland.

Southworth, Michael., (1989); Theory and Practice of Contemporary Urban Design: A Review of Urban Design Plans in the United States, The Town Planning Review, Vol. 60, No. 4 (Oct., 1989), pp. 369-402.

Van- Poll, R., 1997, The Perceived Quality of the Urban Residential Environment, A Multi-Attribute Evaluation, Rijksuniversiteit Groningen, Groningen.

Van-Kamp., I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., De-Hollander, A., 2003, Urban Environmental Quality and Human Well-being: towards a Conceptual Framework and Demarcation of Concepts: a Literature Study, Landscape and Urban Planning, Vol. 65, No. 1-2, PP. 5-18.

 

 

خاتون­آبادی، احمد، زیبا صابری و محمدصادق ابراهیمی، 1390، میزان رضایت ساکنان از کیفیت محیط سکونتی، مطالعه موردی روستاشهر عاشق­آباد، فصلنامه روستا و توسعه، شماره1، صص83-99.
داداش­پور،‌هاشم و صالح روشنی، 1391، شناسایی عوامل موثر بر کیفیت محیط مسکونی در محله­های قدیمی: مطالعه موردی محله سنگلج تهران، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره10، صص50-61.
زبردست، اسفندیار و مهسا بنی­عامریان، 1389، بررسی ارتباط میان شاخص­های عینی و ذهنی بعد خدمات عمومی کیفیت زندگی شهری در شهر جدید هشتگرد، نامه معماری و شهرسازی، شماره3، صص 22-5.
سیف­الدینی، فرانک، 1381، فرهنگ واژگان برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، انتشارات دانشگاه شیراز، شیراز.
قالیباف، محمدباقر، مجتبی روستایی، مهدی رمضان­زاده لسبویی، محمدرضا طاهری، 1390، ارزیابی کیفیت زندگی شهری، مطالعه موردی محله یافت آباد، فصلنامه جغرافیا، شماره31، صص53-33.
کوین لینچ، 1981، تئوری شکل خوب شهر، ترجمه سید حسین بحرینی، 1381، مؤسسه انتشارات و چاپ وزیری (شومیز)، تهران.
گیفورد، رابرت، 1378، روانشناسی محیط­های مسکونی، ترجمه وحید قبادیان، فصلنامه معماری و فرهنگ، شماره دوم و سوم، صص71-98.
Bentley, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S., & Graham, S., 1985, Responsive Environments: a Manual for Designers, London, the Architectural Press, Persian Translation by: Behzadfar Mostafa, Second Edition, University of Science and Technology, Tehran.
Bonaiuto, M., Fornara, F., Bonnes, M., 2003, Indexes of Perceived Residential Environment Quality and Neighbourhood Attachment in Urban Environments, a Confirmation Study on the City of Rome, Landscape and Urban Planning, Vol. 65, PP.41-52.
Brereton, F., Clinch, J.P. and Ferreira, S., 2008, Happiness, Geography and Environment, Ecological Economics, Vol. 65, No. 2, PP. 386-396.
Crap, F. Zawadski, R., 1976, Dimensions of urban environmental, quality environmental behavior, 2 (8), pp239-264.
Das, D., 2008, Urban Quality of Life: A Case Study of Guwahati, Social Indicators Research, Vol. 88, PP. 297 310.
Jacobs, A., Appleyard, D., (1987); Toward an urban Design Manifesto, Institute of Urban & Regional Development, University of California.
Lansing, J. B., and R. W. Marans (1969). Evaluation of Neighborhood, Journal of the American Institute of Planners, 35, 195-199.
Lee, Y.J., 2008, Subjective Quality of Life Measurement in Taipei, Building and Environment, Vol. 43, PP. 1205-1215.
Li, G. and Wang, Q., 2007, Measuring the Quality of Life in City of Indianapolis by Integration of Remote Sensing and Census Data, International Journal of Remote Sensing, Vol. 28, No. 2, PP. 249-267.
Lynch, K. (1981). The Image of the City. Translted by M. Mozayyani, Tehran: Iranian national University [in Persian]
Marans RW. Understanding environmental through quality of life studies: the 2001 DAS and its use of subjective and objective indicators. Landscape and Urban Planning 2003; 65: 73-83.
Marans, R.W. Couper, M. (2000). Measuring the quality of community life: a program for longitudinal and comparative international research. In: Proceedings of the Second International Conference on Quality of Life in Cities, Vol. 2. Singapore.
McCrea, R., Shyy, T.K. and Stimson, R., 2006, what is the Strength of the Link between Objective and Subjective Indicators of Urban Quality of Life? Applied Research in Quality of Life, Vol. 1, No. 1, PP. 79-96.
Mitchell G, Namdeo A, Kay D. A new disease-burden method for estimating the impact of outdoor air quality on human health. Science of the Total Environment 2001; 246:153–64.
Mohit M.A. Ibrahim. M. Rashid. Y. R. (2009). Assessment of residential satisfaction in newly designed public low cost housing in Kuala Lumpur, Malaysia. Habitat International, 34, PP.18-27.
Moro, M., Brereton, F., Ferreira, S., Clinch, J.P., 2008, Ranking Quality of Life Using Subjective Well-being data, Ecological Economics, Vol. 65, No. 3, PP.448-460.
Moser, Gabriel (2009). Quality of life and sustainability: Toward person–environment congruity. Journal of Environmental Psychology, 29, PP.351–357.
Pacione M. Introduction on urban environmental quality and human wellbeing. Landscape and Urban Planning 2003;65:1–3.
Rahman & Mittelhamer & Wandschaneder (2003). Measuring the Quality of Life Across countries: A sensitivity Analysis of well-being indices , wider internasional conference on inequality, poverty and Human well-being, May 30-31, 2003, Helsinki, Finland.
Southworth, Michael., (1989); Theory and Practice of Contemporary Urban Design: A Review of Urban Design Plans in the United States, The Town Planning Review, Vol. 60, No. 4 (Oct., 1989), pp. 369-402.
Van- Poll, R., 1997, The Perceived Quality of the Urban Residential Environment, A Multi-Attribute Evaluation, Rijksuniversiteit Groningen, Groningen.
Van-Kamp., I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., De-Hollander, A., 2003, Urban Environmental Quality and Human Well-being: towards a Conceptual Framework and Demarcation of Concepts: a Literature Study, Landscape and Urban Planning, Vol. 65, No. 1-2, PP. 5-18.
 
 
دوره 7، شماره 25
نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال هفتم،شماره بیست و پنجم، تابستان 1395
تابستان 1395
صفحه 159-172
  • تاریخ دریافت: 11 بهمن 1394
  • تاریخ بازنگری: 10 تیر 1395
  • تاریخ پذیرش: 05 مرداد 1395